Het recht op vrije advocaatkeuze

Om hun kosten zo veel als mogelijk in de hand te houden, proberen rechtsbijstandsverzekeraars hun polisvoorwaarden zodanig in te richten dat aan het recht op vrije advocaatkeuze paal en perk wordt gesteld. Op 7 november 2013 heeft het Hof van Justitie van de Europese Unie (verder: Hof van Justitie) een belangrijke uitspraak gedaan over het paal en perk stellen aan het recht op vrije advocaatkeuze.

Waar ging die uitspraak over?

Sneller was via Reaal Schadeverzekeringen N.V. voor rechtsbijstand verzekerd bij DAS Rechtsbijstand Verzekeringsmaatschappij N.V. (verder: DAS). In de polis was bepaald dat zaken zouden worden behandeld door de medewerkers van DAS. Wanneer DAS van oordeel zou zijn dat de zaak moest worden behandeld door een externe rechtshulpverlener, dan had de verzekerde de vrijheid om zelf een advocaat of andere deskundige (jurist) te kiezen.
Sneller wilde een arbeidsrechtelijke procedure voeren tegen zijn voormalig werkgever. DAS zag het nut daarvan, maar was van oordeel dat die procedure door één van haar eigen medewerkers kon worden gevoerd. Om deze reden zou DAS dus niet de kosten vergoeden van de door Sneller gekozen advocaat.

Het Hof van Justitie oordeelde dat een rechtsbijstandsverzekeraar haar verzekerde in iedere gerechtelijke procedure het recht op vrije advocaatkeuze moet bieden. Ook als de verzekerde niet verplicht is om zich in een gerechtelijke procedure te laten vertegenwoordigen door een advocaat. Het gaat te ver als de rechtsbijstandsverzekeraar in haar polisvoorwaarden bedingt dat zij mag bepalen of de procedure wordt gevoerd door haar eigen medewerkers, of door een advocaat (of jurist) die door de verzekerde is uitgekozen.
Adviezen (en dus niet procederen) door een zelf gekozen advocaat of jurist vallen niet onder het recht op vrije advocaat keuze. Pas bij het voeren van een gerechtelijke procedure mag men zelf een advocaat of jurist uitkiezen. Uiteraard mag de rechtsbijstandsverzekeraars hiervan afwijken in het voordeel van de verzekerde.

Inmiddels heeft het Hof van Justitie op 7 april 2016 twee uitspraken gedaan die nog duidelijker uitleggen hoe het recht op vrije advocaatkeuze moet worden uitgelegd. De vrije advocaatkeuze geldt namelijk niet alleen bij een gerechtelijke procedure, maar ook bij een administratieve procedure.

Wat is een administratieve procedure?

Eenvoudig gezegd is een administratieve procedure een procedure tegen een overheidsinstantie. Denk bijvoorbeeld aan het UWV en de Belastingdienst. Kenmerkend voor deze procedures is dat burgers niet direct naar de rechter kunnen, wanneer zij het niet eens zijn met een beslissing van die instantie.
Als het UWV bijvoorbeeld besluit dat iemand geen recht heeft op een WW-uitkering, dan moet eerst bezwaar worden gemaakt tegen die beslissing. De zogenaamde voorfase. Kent het UWV na dat bezwaar nog steeds geen WW-uitkering toe, dan kan men de zaak aan de rechter voorleggen.
Aan het Hof van Justitie is de vraag gesteld of het recht op vrije advocaatkeuze ook geldt in die voorfase (waarin dus bezwaar moet worden gemaakt). Deze vraag werd bevestigend beantwoord.

Hoe zit het dan met de ontslagprocedure bij het UWV?

De werkgever die een vaste arbeidsovereenkomst wil opzeggen in verband met bedrijfseconomische redenen, of als gevolg van langdurige arbeidsongeschiktheid van de werknemer, moet daarvoor sinds juli 2015 toestemming vragen van het UWV.
Het UWV beslist uiteindelijk of de werkgever daarvoor toestemming krijgt, nadat de werknemer zich daarover heeft uitgelaten. Het UWV fungeert hier feitelijk als rechter, maar het is strikt genomen geen gerechtelijke procedure. Een administratieve procedure is het ook niet, want het UWV is niet de wederpartij.
Aan het Hof van Justitie is daarom de vraag gesteld of het recht op vrije advocaatkeuze ook geldt voor de ontslagprocedure bij het UWV. Ook deze vraag is bevestigend beantwoord.

Conclusie

In alle procedures die aan de rechter worden voorgelegd geldt dat de verzekerde het recht heeft om zelf een advocaat (of jurist) te kiezen. Dat geldt ook wanneer de wet de verzekerde niet verplicht om zich in die procedure bij te laten staan door een advocaat. Dat is bijvoorbeeld het geval in zaken waarover de kantonrechter beslist.
Het recht op vrije advocaatkeuze geldt ook in de zogenaamde administratieve voorfase of in het geval van een ontslagprocedure bij het UWV. Het recht op vrije advocaatkeuze geldt dus alleen niet als er door de verzekerde slechts om juridisch advies wordt gevraagd en er nog geen sprake is van één van de bovengenoemde drie gevallen. Wilt u meer weten omtrent vastgoedrecht? Bekijk dan de vastgoedrecht pagina.