Platformeconomie: opdrachtnemer of werknemer?

Deliveroo / FNV

Op 16 februari 2021 heeft het gerechtshof Amsterdam een arrest gewezen over de vraag of overeenkomsten tussen Deliveroo, een platformonderneming, en de bezorgers gekwalificeerd moeten worden als arbeidsovereenkomsten. De bezorgers van Deliveroo waren tot in 2018 nog werknemer op grond van een arbeidsovereenkomst. Maar in 2018 heeft Deliveroo besloten de arbeidsovereenkomsten met deze bezorgers niet meer te verlengen. De creatieve oplossing die hiervoor bedacht werd (en daarmee een vergrootglas heeft gelegd op de platformeconomie-problematiek) was het aangaan van opdrachtovereenkomsten met de individuele bezorgers. De bezorger werd verplicht zich in te schrijven als ondernemer in het handelsregister van de Kamer van Koophandel. En daarnaast werd de verplichting gesteld dat de bezorger over een btw-nummer moest beschikken. De voormalig werknemers werden op deze manier eigen ondernemers die deals sloten met de platforms.

Deze ‘ondernemers’ installeren een app op hun mobiel. Deze app brengt als het ware vraag en aanbod bij elkaar. Waarbij het de taak van een bezorger is om het gevraagde van de aanbieder naar de vrager te brengen. De platformen spelen, in het geval van bezorgdiensten maar ook bijvoorbeeld taxi’s, als een soort ‘online matchmaker’. Hoewel elk platform hier weer een andere uitvoering aan geeft, is dit arrest van het gerechtshof Amsterdam wel toonaangevend.

In het arrest verwijst het Hof naar het arrest van 6 november 2020 van de Hoge Raad. In dit arrest is, kort samengevat, overwogen dat de partijbedoeling ten aanzien van de kwalificatie van de overeenkomst geen rol meer speelt.  Rechten en plichten dienen eerst over en weer te worden vastgesteld. Op basis daarvan dient de kwalificatie van de overeenkomst plaats te vinden. Deze rechten en plichten zullen moeten aangeven of aan de elementen ‘arbeid’, ‘loon’, ‘in dienst van’ en ‘gedurende zekere tijd’ van een arbeidsovereenkomst is voldaan.

Wel of geen arbeidsovereenkomst?

Het gerechtshof gaat in op de elementen van een arbeidsovereenkomst. Zo overweegt het hof Amsterdam ten aanzien van de arbeid dat de bezorger hier enige vrijheid geniet. In het huidige systeem van Deliveroo kan een bezorger een aangeboden bestelling weigeren zonder directe gevolgen (waar het bij andere platforms nog wel eens gebeurde dat de bezorger dan daalde in een rating met de gevolgen van dien), aldus het hof. Daarnaast kan een bezorger zich aanmelden wanneer hij wil. Sinds de invoering van het systeem met de weinig creatieve naam ‘Free Login-systeem’. Al met al duiden de omstandigheden die zien op het element ‘arbeid’ op een afwezigheid van een arbeidsovereenkomst, vanwege de mate van vrijheid waarmee de arbeid kan worden verricht.

Ten aanzien van het loon overweegt het hof dat de hoogte eenzijdig door Deliveroo wordt vastgesteld (en veranderd). Bezorgers hebben hier geen invloed op, terwijl dit van ondernemers juist verwacht mag worden. Dit element duidt dus, wegens het gebrek aan ondernemerschap, meer op een arbeidsovereenkomst.

Als het gaat om het element ‘in dienst van’ overweegt het hof, net als bij het loon, dat het Deliveroo is die de inhoud van de contracten en de wijze waarop de werkzaamheden worden georganiseerd steeds eenzijdig wijzigt. Dit geeft een zekere gezagsverhouding aan, wat eveneens noopt tot het oordeel dat er sprake is van een arbeidsovereenkomst.

Over het element ‘gedurende zekere tijd’ is het gerechtshof kort: er is niet gebleken dat bezorgers, die arbeid verrichten voor Deliveroo, dit in een verwaarloosbare omvang doen. Daarmee wijst ook dit element op de aanwezigheid van een arbeidsovereenkomst.

In het arrest geeft gerechtshof Amsterdam weer dat alleen de vrijheid die een bezorger heeft ten aanzien van het verrichten van de arbeid een omstandigheid is die eerder ziet op een opdrachtovereenkomst in plaats van een arbeidsovereenkomst. De overige elementen in art. 7:610 BW wijzen meer op de aanwezigheid van een arbeidsovereenkomst dan op afwezigheid daarvan. Het gerechtshof is daarmee van oordeel dat deze bezorgers van Deliveroo werkzaam zijn op basis van een arbeidsovereenkomst.

Hoe zit dit met andere platforms?

Hoewel het te kort door de bocht zou zijn om te zeggen dat deze overwegingen doorgetrokken kunnen worden naar andere platforms, zit hier wel een kern van waarheid in. Waarom zou een rechter immers anders oordelen over een platform dat op precies dezelfde manier uitvoering geeft aan de overeenkomsten? Platforms dienen op basis van bovenstaand arrest te heroverwegen of hun ‘ondernemers’ wel over voldoende eigen ondernemingsruimte beschikken. Wanneer de platforms voor een groot deel eenzijdig bepalen hoe de overeenkomst moet worden uitgevoerd, dan zal dit eerder leiden tot de kwalificatie arbeidsovereenkomst. De ondernemers moeten dus meer ruimte krijgen om met de platforms te onderhandelen. Over onder andere de prijs en de uitvoering van de overeenkomst. Krijgen zij geen ruimte om te onderhandelen en wordt er uiteindelijk over de kwalificatie geprocedeerd, dan ligt een uitspraak zoals die van het gerechtshof Amsterdam in de rede.

Heeft u nog andere vragen omtrent uw arbeidsovereenkomst? Bekijk dan de arbeidsrecht pagina.